โรคท้องร่วงในเด็กกับวิธีการดูแลรักษาอย่างถูกวิธี โดยกุมารแพทย์โรคทางเดินอาหารและตับ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วันอังคารที่ 22 เมษายน พ.ศ.2568

     ช่วงฤดูร้อน โรคท้องร่วงในเด็ก เป็นปัญหาสำคัญที่ควรเฝ้าระวัง เพราะหากไม่มีการป้องกันหรือรักษาอย่างถูกวิธี อาจเกิดอันตรายได้ วันนี้ รศ. พญ.พรรณพัชร พิริยะนนท์ กุมารแพทย์โรคทางเดินอาหารและตับ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จะมามอบความรู้เกี่ยวกับโรคท้องร่วงในเด็ก ถึงสาเหตุ วิธีป้องกันและการรักษาอย่างปลอดภัย

     ‘โรคท้องร่วงในเด็ก’ หมายถึง อาการถ่ายเหลวหรือถ่ายบ่อย ๆ หรือถ่ายมีมูกเลือด ซึ่งมักเกิดจากเชื้อโรคต่าง ๆ เช่น ไวรัส เช่น Norovirus Rotavirus แบคทีเรีย หรือกลุ่มอาหารเป็นพิษ โดยเฉพาะในฤดูร้อนที่มีอากาศร้อน เชื้อโรคเหล่านี้สามารถเจริญเติบโตได้ดีและยังทำให้อาหารบูดง่าย

     สาเหตุของโรคท้องร่วงในหน้าร้อน รศ. พญ.พรรณพัชร อธิบายว่า ในช่วงหน้าร้อน เชื้อโรคสามารถเติบโตได้เร็วในอาหารและน้ำที่ไม่สะอาด โดยเฉพาะ อาหารที่ตั้งทิ้งไว้นาน อาหารดิบ อาหารสำเร็จรูปแช่เข็งที่มักอุ่นร้อนได้ไม่ทั่วถึง หากเด็กได้รับเชื้อจากการกินหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อน ก็จะทำให้เกิดโรคท้องร่วงได้

อันตรายของโรคท้องร่วง

     สิ่งที่เราต้องกังวลคือ การขาดน้ำและเกลือแร่ โดยจะแสดงอาการที่ต้องระวังคือ การอาเจียนตลอดเวลา ไม่สามารถกินน้ำเกลือแร่ได้ ร้องไห้แล้วไม่มีน้ำตา ปัสสาวะลดลง 6 ชม. ซึมลง ขาดน้ำรุนแรง หากพบอาการเหล่านี้ควรพาไปพบแพทย์ทันที

การรักษาโรคท้องร่วงเบื้องต้น

     1. ควรให้เด็กกินผงน้ำตาลเกลือแร่ ORS มีกฎ 3 ข้อ ได้แก่

          1) ชนิด ผงน้ำตาลเกลือแร่ ORS เป็นยาสามัญประจำบ้าน ควรมีติดบ้าน สำหรับเกลือแร่ของนักกีฬา หรือน้ำอัดลมเติมเกลือไม่สามารถใช้ทดแทนได้ เพราะมีน้ำตาลสูง จะดึงน้ำจากร่างกายสู่โพรงลำไส้ ทำให้เกิดถ่ายเหลวเพิ่มขึ้น 

          2) ใช้น้ำสะอาดผสม ตามที่ระบุหลังซอง ป้อนทีละช้อน ใช้หลอดดูด จิบทีละน้อย เพื่อให้ลำไส้มีเวลาดูดน้ำและเกลือแร่ รวมถึงลดอาการอาเจียน

          3) น้ำเกลือแร่ คือยา ดังนั้นควรใช้ด้วยปริมาณที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัว ตัวอย่างเช่น 500 ml ต่อน้ำหนักตัวเด็ก 10 kg และกินใน 4 ชม. โดยหากผสมแล้ว ไม่ควรเก็บนานเกิน 24 ชม.

     2. รักษาตามอาการ เช่น หากมีอาการอาเจียน สามารถกินยาแก้อาเจียนหรือลดไข้ได้ ยาที่ห้ามใช้ในเด็ก คือ ผงถ่าน Carbon หรือยาหยุดถ่าย ที่อาจทำให้ปวดมวนท้องเพิ่มขึ้น สำหรับยาปฏิชีวนะ และยาเสริมอื่น ๆ ไม่แนะนำให้ซื้อกินเอง หากต้องการใช้ควรมาปรึกษาแพทย์

     3. เด็กที่กินนมแม่ ให้กินนมแม่ต่อ ส่วนในเด็กที่กินนมผสม สามารถกินนมเดิม ไม่จำเป็นต้องงดนม จางนม หรือเปลี่ยนสูตรนม ในกรณีที่หากถ่ายเหลวหรือก้นแดงเล็กน้อย ร่วมกับอาหารอ่อนย่อยง่ายได้ตามปกติ ที่สำคัญ หลีกเลี่ยง อาหารที่มีไขมันสูงหรือน้ำหวาน น้ำผลไม้

การป้องกันโรคท้องร่วง

     1. หลีกเลี่ยงการทานอาหารที่อาจปนเปื้อนเชื้อ เช่น อาหารค้างคืน ดิบ หรืออาหารที่ไม่ได้เก็บรักษาอย่างถูกต้อง

     2. ดื่มน้ำสะอาด

     3. การล้างมือด้วยสบู่ การถูมือให้ทั่วทั้งมือจนสะอาด ก่อนกินอาหาร และหลังเข้าห้องน้ำ จะช่วยให้ไวรัสถูกทำลายและล้างออกไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพราะไวรัสส่วนใหญ่ (รวมถึงไวรัสโคโรน่าและไวรัสทั่วไป) มีลักษณะเป็นอนุภาคที่ถูกห่อหุ้มด้วยไขมัน การใช้สบู่ช่วยทำลายชั้นไขมันเหล่านี้ ซึ่งทำให้ไวรัสเสียหายและไม่สามารถติดเชื้อได้อีก

     “โรคท้องร่วงในเด็กเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้ด้วยการดูแลสุขอนามัยที่ดี กินอาหารสุกสะอาด เก็บรักษาถูกวิธี การรักษาความสะอาด และดื่มน้ำสะอาด เพื่อสุขภาพที่ดีของเด็ก ๆ และทุกคนในครอบครัวค่ะ” รศ. พญ.พรรณพัชร กล่าว